Nauczycielka przedszkola, która przed nowym rokiem uzupełnia półkę w sali swojej grupy, zwykle patrzy najpierw na tematykę książek, a dopiero potem na nazwiska autorów. Tymczasem to, czy książka powstała w Polsce, czy jest przekładem z francuskiego albo niemieckiego, wpływa na jej realia, humor, imiona bohaterów, a czasem na sposób prowadzenia rozmowy z dziećmi. Dobrym przykładem do przyjrzenia się tej różnicy jest wydawnictwo Papilon, w którego katalogu teksty rodzimych autorów sąsiadują z tłumaczeniami książek z kilku krajów Europy. W tym artykule pokazujemy, kto pisze książki tej oficyny, czym przekłady różnią się od tekstów polskich i w jakich miejscach poza domem te publikacje najczęściej trafiają do dzieci.
Kim jest wydawca?
Papilon należy do Grupy Wydawniczej Publicat z siedzibą w Poznaniu i odpowiada w niej za książki dla dzieci do dwunastego roku życia. Pozostałe marki grupy kierują swoją ofertę do starszych czytelników, dlatego profil oficyny jest wyraźnie określony. W katalogu znajdują się książeczki kartonowe dla maluchów, opowieści o emocjach, publikacje do nauki czytania, zbiory baśni i książki popularnonaukowe. Taka różnorodność sprawia, że po te tytuły sięgają rodzice, ale też nauczyciele, bibliotekarze i specjaliści pracujący z dziećmi.
Polskie nazwiska w katalogu
Wiele książek wydawanych przez oficynę napisali polscy autorzy, często związani z pedagogiką, psychologią lub promocją czytelnictwa. Ich teksty osadzone są w znanych dzieciom realiach, a bohaterowie noszą imiona, które słychać na przedszkolnym korytarzu. To szczególnie widoczne w książkach poruszających trudne tematy.
Beata Majchrzak jest autorką „Opowieści o Błękitnym Psie, czyli o rzeczach trudnych dla dzieci”, książki o smutku i dziecięcych zmartwieniach, którą polecają poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Małgorzata Swędrowska napisała „Alę i emocje”, łączącą naukę czytania z tematem uczuć, a Anna Jankowska, związana z projektem Aktywne Czytanie skierowanym do rodziców zainteresowanych literaturą dziecięcą, przygotowała książkę do nauki alfabetu „Lubię litery!”. Agata Matraś jest autorką „Emomisiów”, a Olga Woldańska-Płocińska stworzyła „Zwierzokrację”, skłaniającą do refleksji nad relacjami ludzi ze zwierzętami.
Ciekawym przypadkiem jest zbiór „12 dziecięcych wyzwań”, w którym dwunastu polskich autorów napisało opowiadania o takich sprawach, jak poczucie własnej wartości, agresja czy tolerancja. Antologia kilku autorów pozwala dziecku zetknąć się z różnymi stylami pisania w jednej książce, co ułatwia odkrycie, który z nich najbardziej mu odpowiada.
Książki z innych krajów
Obok polskich tekstów w ofercie znajduje się sporo przekładów, w tym tytułów znanych w swoich krajach od lat. Niektóre z nich to klasyka, inne powstały całkiem niedawno i odpowiadają na współczesne potrzeby rodziców i wychowawców. Kilka przykładów zebrano w tabeli:
| Tytuł | Autor | Kraj pochodzenia autora | Temat |
|---|---|---|---|
| Martynka. Księga opowieści | Gilbert Delahaye | Belgia | codzienne przygody dziewczynki, klasyka czytana przez kilka pokoleń |
| Przestańcie się kłócić!, To niesprawiedliwe! | Caroline Pellissier, Virginie Aladjidi | Francja | rozwiązywanie konfliktów w duchu Porozumienia bez Przemocy |
| Wszystko o emocjach, Wszystko o Twoim ciele | Felicity Brooks | Wielka Brytania | uczucia, ciało, zdrowie i granice |
| Moja wielka wyszukiwanka. Przedszkole | Susanne Gernhäuser | Niemcy | przedszkolne sytuacje i ćwiczenie spostrzegawczości |
Część z tych tytułów, razem z opisami i informacją o wieku czytelnika, można przejrzeć na eduksiegarnia.pl, gdzie zebrano głównie książki o emocjach, relacjach i pierwszej nauce czytania. Taki przegląd ułatwia porównanie polskich tekstów z przekładami poruszającymi podobne tematy.
Czym przekład różni się od tekstu polskiego?
Dobry przekład czyta się jak oryginał, jednak tłumacz książki dla dzieci staje przed wyzwaniami, których czytelnik dorosły zwykle nie zauważa. Rymowanki trzeba napisać na nowo, gry słów zastąpić innymi, a realia, na przykład szkolne zwyczaje czy potrawy, czasem pozostawić obce, a czasem przybliżyć polskiemu dziecku. Zanim nauczyciel lub rodzic sięgnie po przetłumaczoną książkę na zajęcia, przydaje się zwrócić uwagę na kilka spraw:
- czy dzieci zrozumieją realia, w których dzieje się historia;
- czy imiona bohaterów są łatwe do wymówienia i zapamiętania;
- czy rymowane fragmenty brzmią naturalnie, gdy czyta się je na głos;
- czy ilustracje pokazują sytuacje bliskie doświadczeniom dzieci w Polsce.
Obce realia w książce nie są wadą, bo mogą stać się pretekstem do rozmowy o tym, jak żyją dzieci w innych krajach. Warto jednak wiedzieć o nich wcześniej, żeby zaplanować krótkie wyjaśnienie w trakcie czytania.
Gdzie te książki trafiają poza domem?
Literatura dziecięca coraz częściej służy jako narzędzie pracy, a nie tylko lektura do poduszki. Książki o emocjach i relacjach trafiają do przedszkoli, świetlic szkolnych i gabinetów pedagogów, gdzie stanowią punkt wyjścia do zajęć w grupie. Biblioteki szkolne i publiczne sięgają po nie przy organizacji spotkań czytelniczych, a terapeuci wykorzystują je podczas pracy z dziećmi, którym trudno mówić o własnych przeżyciach.
Grupa wydawnicza przygotowuje też osobny katalog dla przedszkoli i szkół, w którym książki uporządkowano według etapów edukacji. Pozwala to nauczycielom szybciej znaleźć tytuły dla klas pierwszych czy starszych uczniów, bez przeglądania całej oferty skierowanej do rodziców.
Jak skompletować zestaw dla grupy przedszkolnej?
Przedszkolna półka z książkami zmienia się wraz z porą roku, tematami zajęć i wiekiem dzieci. Zamiast kupować wszystko naraz, łatwiej budować zbiór stopniowo i sprawdzać, które tytuły dzieci naprawdę lubią. Pomocny może być prosty plan działania:
- Na początku roku nauczyciel zapisuje tematy, które planuje poruszyć z grupą, na przykład emocje, zdrowie czy przyjaźń.
- Do każdego tematu dobiera jedną książkę polskiego autora i jeden przekład.
- Przez pierwszy miesiąc obserwuje, po które książki dzieci sięgają same w czasie zabawy.
- Po kilku tygodniach rozmawia z grupą o tym, która historia podobała się najbardziej i dlaczego.
- Na podstawie tych obserwacji uzupełnia półkę o kolejne tytuły w następnym półroczu.
Połączenie tekstu polskiego z przekładem na ten sam temat pokazuje dzieciom, że o podobnych uczuciach i problemach opowiada się w różnych krajach na różne sposoby.
Różne głosy na jednej półce
Katalog, w którym rodzimi autorzy sąsiadują z pisarzami z Belgii, Francji, Wielkiej Brytanii czy Niemiec, daje rodzicom i nauczycielom spory wybór perspektyw. Warto z niego korzystać świadomie, zwracając uwagę na nazwisko autora i kraj pochodzenia książki, a nie tylko na okładkę i temat. Dobrym pierwszym krokiem może być ustawienie obok siebie jednej polskiej i jednej przetłumaczonej książki o tym samym zagadnieniu i przeczytanie ich dzieciom w kolejnych dniach. Ich reakcje często podpowiadają więcej niż najdokładniejszy opis wydawcy.